سوپاس مه‌زڵوم كۆبانێ

1 مه‌زڵوم كۆبانی باشی كرد به‌ ده‌ر له‌ سۆزی كورد بوون ، تۆ یه‌كێكی له‌وانه‌ی كه‌ پێویسته‌ له‌ داهاتودا خه‌ڵاتی نۆبڵی ئاشتی وه‌ربگریت ، له‌وه‌ گه‌ڕێ‌ خه‌ڵك چی و چۆن له‌ باره‌ی رێكه‌وتنه‌كه‌وه‌ ده‌ڵێن ، سه‌یری ئه‌وه‌ بكه‌ كه‌ چه‌ندین هه‌زار كه‌سی دیكه‌ ئاواره‌و ده‌ربه‌ده‌ر ده‌بون ، رێكه‌وتنێكی ئازار به‌خش بوو ، به‌ڵام له‌ پێناوی ئه‌وه‌دا بوو كه‌ مناڵی زیاتر له‌ ماڵ و كوچه‌و كۆڵانه‌كانی خۆیان رانه‌كه‌ن ، ئه‌مه‌ گرنگه‌ ، دنیاش ئه‌و راستیه‌ ده‌زانن ، ئه‌وانه‌ی پێیان وایه‌ باشتریان ده‌كرد ، راست ناكه‌ن پتر له‌ ساڵێكه‌ مقۆمقۆی كشانه‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكاو به‌ جێهێشتنی ئێوه‌ هه‌یه‌ ، ئێوه‌ مانه‌وه‌و به‌رده‌وام بوون ، خه‌ڵكیش هه‌بوون له‌ هۆتێله‌ پێنج ئه‌ستێره‌كاندا ده‌یانگووت " ده‌بێت هه‌سه‌ده‌ وا بكات و وانه‌كات " دڵنیابه‌ ئێوه‌ سه‌ركه‌وتن ، سه‌ریش ده‌كه‌ون ، له‌م گه‌مه‌ مه‌ترسیداره‌دا ئه‌وه‌ی ده‌دۆڕێ‌ ئه‌ردۆغان و توركیایه‌ ، ئه‌وه‌ من نایڵێم ئه‌وه‌ دیرۆك ده‌یڵێت ، رۆژانی دادێ‌ رۆژانی باشتر ده‌بن بۆ كورد و بۆ ئێوه‌ش .

2 كاك مه‌سعود ئه‌مه‌ش بكه‌ به‌ ده‌ر له‌ پیاهه‌ڵدان به‌ هه‌ركه‌سێكا ، ده‌ستخۆشی له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌كه‌م كه‌ له‌م چه‌ند رۆژه‌ی میحنه‌تی كوردا به‌ قسه‌یه‌كیش به‌شداری كه‌مكردنه‌وه‌ی ئازاره‌كه‌یان كرد ، ره‌نگه‌ داواكردنی ده‌ركردنی بنكه‌و باره‌گاكانی میت و ژاندرمی تورك له‌ ئێستادا كه‌مێك قورس بن ، هه‌رچه‌ند ئه‌وه‌نده‌ی له‌ سه‌ر هه‌رێمه‌ ، ئه‌وه‌نده‌ش له‌ سه‌ر عیراقه‌ به‌سه‌ركۆمارو سه‌رۆك وه‌زیران و وه‌زیری ناوخۆوه‌، ئه‌و بنكانه‌ بارگرانی زیاتر نین . به‌ڵام كردنه‌وه‌ی ده‌روازه‌ی سنوری نێوان هه‌رێم و رۆژئاوا كه‌ 100له‌ 100 به‌ ده‌ست پارتیه‌و كاك مه‌سعود ده‌توانێ‌ هه‌ر ئێستا بڕیاری لێبدات ، هه‌ڵگرتنی ئابلوقه‌ی سه‌ر مه‌خمور ، كه‌ ئه‌ویش لای ئه‌وان ئاسانه‌ ، دوو كارن كردنیان سه‌دان هه‌نگاو ئێمه‌ی كورد له‌ یه‌كتر نزیكده‌كه‌نه‌وه‌ ، دوو كارن ده‌بنه‌ سه‌ره‌تایه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی چه‌تری كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی كوردستان زیاتر هه‌موومان له‌ ده‌وری یه‌كتر كۆبكاته‌وه‌ .

3 ئه‌ردۆغان ده‌شكێت دۆڕاوی سه‌ره‌كی له‌م بارودۆخه‌ی ئێستادا ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغانه‌ ، ئه‌و پیاوه‌ی له‌ پێناوی به‌ دیهاتنی خه‌ونی سوڵتانیدا زۆر كاری مه‌ترسیداری كرد ، له‌ سیناریۆی كوده‌تاوه‌ بۆ مانه‌وه‌ ، تا پێشێلكردنی هه‌موو مافه‌كانی مرۆڤ و سوك كردنی دیموكراسیه‌ت ، ئه‌وه‌جگه‌ له‌وه‌ی توركیای خستوه‌ته‌ گۆشه‌یه‌كی تاریكی دنیاوه‌و گه‌یشتوه‌ته‌ دوا كونجی یان په‌شیمان بوونه‌وه‌ یان شكست ،من دڵنیام ئێستا تامی ژیان بۆ ئه‌ردۆغان و بۆ ئاكه‌په‌ش تامێكی تاڵه‌و له‌ داهاتووی توركیادا زۆر لاوازو نه‌خۆش ده‌رئه‌كه‌ون ، ئه‌مه‌ هه‌قیقه‌ته‌ ، مه‌گه‌ر هه‌نگاوی دیكتاتۆریانه‌و داعشیانه‌ ئه‌و راستیه‌ بگۆڕن .

 

 لەتیف فاتیح فەرەج

 

ب - ل

تێكشكانی هێزی نه‌رمی ئه‌مریكا

هه‌موو زلهیزیك دوو جۆر هێزی هه‌یه‌ له‌ ململانێكانیدا به‌كاریده‌هێنێت، هێزی نه‌رم، كه‌ ئه‌و پره‌نسیپ و بیروباوه‌ڕانه‌یه‌ به‌رزی ده‌كاته‌وه‌و وه‌ك ئامڕازێكی گرنگ له‌شه‌ڕدا به‌كاریده‌هێنێت، له‌گه‌ڵ هێزی ره‌ق، كه‌ ئه‌و سوپاو چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نیانه‌ ده‌گرێته‌وه‌، كه‌ له‌به‌رده‌ستیدایه‌. زۆرجار به‌رله‌وه‌ی هێزه‌ ره‌قه‌كان رووبه‌رووی یه‌كتر ببنه‌وه‌، هێزی نه‌رم به‌ره‌ی دوژمنه‌كه‌ی داگیركردووه‌!. ناپیلۆن به‌ر له‌وه‌ی بگاته‌ ئه‌وروپا، پڕه‌نسیپه‌كانی شۆرشی فه‌ره‌نسی(دادپه‌روه‌ری و برایه‌تی و یه‌كسانی) كۆمه‌ڵگای ئه‌وروپی ته‌نیبوو، بۆیه‌ هێزه‌ ره‌قه‌كه‌ی ناپلیۆن، واته‌ سوپاكه‌ی به‌ ئاسانی توانی ئه‌و وڵاتانه‌ داگیر بكات، كه‌ نه‌ك رووبه‌رووی نه‌بوونه‌وه‌، بگره‌ پێشوازیشیان كرد!. پاشان به‌هۆی نه‌گونجانی هێزی نه‌رم و ره‌قی ناپیلۆن، واته‌ ئه‌و كارانه‌ی ئه‌نجامیان ده‌دا له‌گه‌ڵ ئه‌و پڕه‌نسیپانه‌ی به‌رزیان كردبووه‌، ئه‌و كه‌سانه‌ی پێشوازیان له‌ سوپاكه‌ی ناپلیۆن كرد، هه‌ر خۆیان لێی هه‌ڵسانه‌وه‌و ده‌ریانكرد!.

ئه‌مریكا كاتێك هاته‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، دوای لێدانی ئێراق، كۆمه‌ڵێك پڕه‌نسیپی سه‌رنج راكێشی به‌رزركردبوه‌وه‌ وه‌ك ئازادی و مافی مرۆڤ و دادپه‌روه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی و … هتد، ئه‌گه‌رچی مێژووی ئه‌مریكا وایكرد، زۆر له‌ خه‌لكی هوشیار باوه‌ڕ به‌م دروشمانه‌ی‌ ئه‌مریكا نه‌كات، وه‌لێ له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا كاریگه‌ری گه‌وره‌ی خۆی له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگاكان هه‌بوو. له‌ ماوه‌ی بیست و هه‌شت ساڵی رابردوو به‌رده‌وام هاوسه‌نگی نێوان هێزی نه‌رم (سۆفت پاوه‌رو) و هێزی ره‌قی(هارد پاوه‌ر) ی ئه‌مریكی له‌ له‌نگیدا دابووه‌، واته‌ رۆژ به‌ رۆژ باوه‌ڕكردن به‌ ئه‌مریكا لاوازتر بووه‌. ده‌توانین هه‌ڵوێستی ئه‌مریكا به‌رامبه‌ر رۆژئاوای كوردستان وه‌ك خاڵی ترۆپك و كۆتایی سۆفت پاوه‌ری ئه‌مریكی هه‌ژمار بكه‌ین، ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مریكی نه‌ك له‌ جیهان، بگره‌ له‌ ناوه‌خۆی ئه‌مریكاش متمانه‌ی له‌ ده‌ستدا، كه‌ ئه‌مه‌ خاڵی ده‌ستپێكی كشانه‌وه‌و به‌ كۆتاهاتنی راسته‌قینه‌ی ئه‌مریكایه‌ وه‌ك تاكه‌ هیزێكی جیهانی، چونكه‌ له‌ رووی هێزی ره‌قه‌وه‌ ئه‌مریكا دوای ساڵی (2000) ورده‌ ورده‌ له‌ كشانه‌ دواوه‌ دایه‌!. له‌ده‌ستدانی سۆفت پاوه‌ر كاریگه‌ریه‌كی ترسناكی له‌سه‌ر چاره‌نووسی هێزه‌كان هه‌یه‌، چونكه‌ بنه‌مای دروست بوون و به‌هێزبوونی هه‌موو هێزه‌كانی تره‌. ئه‌وه‌ی تا ئێستا توانیویه‌تی له‌م بواره‌دا یارمه‌تیه‌كی سۆفت پاوه‌ری ئه‌مریكی بدات بۆ ئه‌وه‌ی خۆی بگرێت، ئه‌وه‌یه‌ هێزه‌ ركابه‌ره‌كانی وه‌ك روسیا و چین سۆفت پاوه‌ریان زۆر لاوازه‌و هیچ ئه‌لته‌رناتیڤێكی نوێیان بۆ كۆمه‌ڵگای مرۆڤایه‌تی پێ نیه‌، به‌ڵكو كار له‌سه‌ر هه‌مان ئه‌و دروشمانه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ له‌ قۆناغی شه‌ری ساردا كاریان پێده‌كرد!.
ئه‌مریكا دوای ئه‌و هه‌نگاوه‌ی به‌رامبه‌ر كورد له‌ رۆژئاوای كوردستان، هه‌ر هه‌ڵوێستێكی تر بنوێنێت، تازه‌ سۆفت پاوه‌ره‌كه‌ی له‌كه‌دار بووه‌، وه‌ك هه‌ندێك خه‌ڵك به‌ ساده‌یی ده‌ڵێن ئه‌خلاقی ئه‌مریكا له‌كه‌دار بوو، كه‌ زۆر ئاسته‌نگه‌ جارێكی تر كاریگه‌ر بكرێته‌وه‌. راسته‌ لای ریالیسته‌ نوێیه‌كان له‌ سیاسه‌تدا مه‌سه‌له‌ی ئه‌خلاق هیچ شوێنێك ناگرێت، به‌ڵام ئه‌مه‌ هه‌رگیز له‌ به‌های ئه‌وه‌ كه‌م ناكاته‌وه‌، كه‌ ئه‌خلاق وه‌ك فاكته‌رێكی گرنگ، به‌ تایبه‌تیش له‌ دۆخه‌ به‌رچاو و هه‌ستیاره‌كاندا رۆڵێكی گرنگ له‌ پێكهاته‌ی هێزی نه‌رمدا ده‌گێڕێت، بۆیه‌ كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌ رۆژئاوای كوردستان، به‌ ته‌نیای كشانه‌وه‌ی سوپاو چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نیه‌كانی ئه‌مریكا نیه‌، به‌ڵكو كشانه‌وه‌و گه‌ڕانه‌ دواوه‌ی به‌هاكانی ئه‌مریكی و سۆفت پاوه‌ری ئه‌مریكایه‌.

 

 

د. کامەران مەنتک

 ب - ل

ئەوەی لە شەڕ نەبێت شمشێری تیژە

دوای رێكەوتنامەی نێوان هەسەدە و سوپای سوریا، كە بە چاودێری رووسیا لە بنكەی سەربازی حمێمیم، سەبارەت بە هاتنەوەی سوپای سوریا بۆ منبج و كۆبانێ و عەین عیسا، لێرەو لەوەی شیكاری جۆراو جۆر بۆ ئەو هەنگاوەی هەسەدە دەكرێت.

بەشێك دوور لەوەی هاوكێشە سیاسی و سەربازیەكانیان خوێندبێتەوە، هەسەدە تۆمەتبار دەكەن بە خۆبەدەستەوەدانە هەروەها كارەكەشیان پێ گەڕانەوەیە بۆ باوەشی رژێمی سوریا.

ئەگەرچی بۆ هەموو لایەك هێشتا زوو شیكاری بۆ لایەنە ئەرێنی و نەرێنیەكانی ئەو ڕێكەوتنامەیە بكرێت، بەڵام وەك بەرپرسانی هەسەدە ڕایانگەیاندبوو( ئەوان لە نێوان دوو بژاردە رێكەوتنیان لەگەڵ سوریا هەلبژاردووە).

بۆیە قسە لەسەر ئەو دوو بژاردەیە دەمانگەیەنێتە ئەو خاڵەی كە ئایا بۆچی هەسەدە لەگەڵ رژێمی سوریا رێكدەكەوێت؟

ئاشكرایە كە دوای ئەوەی سەرۆكی ئەمەریكا چرای سەوزی بۆ ئەردۆغان هەڵكرد، هێزەكانی ئەمەریكا لە سەر سنووری نێوان باكوور و رۆژئاوای كوردستان كشاندەوە، ئیدی دەرفەتێك بۆ توركیا رەخسا تا خەونی داگیركردنی رۆژئاوای كوردستان بكات بە واقع، دوای ئەوەش ئەمەریكا هەر بەوەندە نەوەستا بگرە بڕیاری دا كە لە شوێنە هەستیارەكانی وەك (كۆبانی و منبج) یش هێزەكانی پاشەكشە پێ بكات.
ئەو هەنگاوەی ئەمەریكا لە رۆژئاوای كوردستان و تویتە بەردەوامەكانی تڕامپ، وا لێكدەدرێتەوە كە هەریەك لە توركیا و ئەمەریكا رێككەوتوون بەوەی توركیا بە قوڵایی 34 كیلۆمەتر بێتە ناوخاكی سوریا لە رۆژئاوای كوردستان

ئەو هەنگاوەی ئەمەریكا لە رۆژئاوای كوردستان و تویتە بەردەوامەكانی تڕامپ، وا لێكدەدرێتەوە كە هەریەك لە توركیا و ئەمەریكا رێككەوتوون بەوەی توركیا بە قوڵایی 34 كیلۆمەتر بێتە ناوخاكی سوریا لە رۆژئاوای كوردستان، ئەمە لە كاتێكدا كە سەرەتا ئەمەریكا بەڵێنی بە رۆژئاوای كوردستان دابوو كە ئاسمانی رۆژئاوای كوردستان لەبەردەم فرۆكەكانی توركیا پارێزراو دەبێت، وە ئەگەر توركیا فرۆكە دژی رۆژئاوا هەڵسێنێت ئەوا ئەمەریكا ئابووریەكەی وێران دەكات!!
دوای پەلامارەكانی سوپای توركیا بۆ هەریەك لە سەرێ كانیێ و گرێ سپی و ناوچەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان، ئەمەریكا نەك ئاسمانی رۆژئاوای لەبەردەم فرۆكەكانی توركیا نەپاراست، بەڵكوو بەبەرچاوی دەورەیە سەربازیەكانی ئەمەریكا فرۆكەكانی توركیا كۆمەڵكوژیان لەو ناوچانە ئەنجامدا

دوای پەلامارەكانی سوپای توركیاش بۆ هەریەك لە سەرێ كانیێ و گرێ سپی و ناوچەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان، ئەمەریكا نەك ئاسمانی رۆژئاوای لەبەردەم فرۆكەكانی توركیا نەپاراست، بەڵكوو بەبەرچاوی دەورەیە سەربازیەكانی ئەمەریكا فرۆكەكانی توركیا كۆمەڵكوژیان لەو ناوچانە ئەنجامدا، بە بەكارهێنانی چەكی قەدەغەكراو وە بە ئامانجگرتنی خەلكی سڤیل سوپای توركیا لە رۆژئاوای كوردستان پێشێلی یاسایی نێودەوڵەتیان كرد.

ڕاستە كە هێرش و پەلاماری ئەو دواییەی سوپای توركیا لەچەند رۆژی رابردوو بە بەرخۆدانی شەڕڤانانی هەسەدە رووبەڕووبۆتەوە، بە قارەمانیەتی هەسەدە تا ئێستا توانراوە رێگری لە داگیركاری ئەو ناوچەیە بگیڕێت.

بەڵام بەهۆی نابەرابەری هێز لە نێوان دەوڵەتی توركیا كە لە لایەن هێزە تیرۆرستیەكانی بەرەی نوسڕە و پاشماوەكانی داعش پشتیوانی لێدەكرێت لە لایەك، وە هێزەكانی هەسەدە، درێژەدان بەو شەرە تاسەر لە قازانجی رۆژئاوای كوردستان مسۆگەر نابێت.
هەڵوێستی نابەرپرسانەی ئیدارەی ئەمەریكا لە پشتكردنە هاوپەیمانەكانی لە رۆژئاوای كوردستان و نابەرابەری هێزە لە مەیدانەكانی شەر، هەسەدەی ناچار بەڕێککەوتنێک لەگەڵ سوریا كرد

هەڵوێستی نابەرپرسانەی ئیدارەی ئەمەریكا لە پشتكردنە هاوپەیمانەكانی لە رۆژئاوای كوردستان و نابەرابەری هێزە لە مەیدانەكانی شەر، هەسەدەی ناچاركرد كە لە نێوان قەبووڵكردنی دەرەنجامەكانی كۆمەڵكووژی سوپای توركیا بەسەر گەلی رۆژئاوا و رێكەوتن لەگەڵ سوپای توركیا دووەمیان هەلبژێرێت.

ئەوانەی خوێندنەوەی درووست دەكەن بۆ دۆخی ئێستایی رۆژئاوای كوردستان پشتیوانی دەكەن لەو هەنگاوەی هەسەدە.

هەسەدە بەو رێكەوتنەی توانی بنەمەكانی یاریكردن بگۆڕێت، كە لە پەیوەندیە نێودەوڵەتیەكان پێ دەوترێت(قەواعدی لعبە).

بۆ نموونە كاتێك یاریچیەكی وەك ئەمەریكا لە پاراستنی رۆژئاوای كوردستان پەشیمان دەبێتێەوە، ئیدی هەسەدە دەبێت پەنا بۆ ركابەرەكەی كە روسیایە ببات تا ئاسمانەكەی لە پەلاماری فرۆكەكانی توركیا بپارێزێت.

ئەزموونی داگیركاری عەفرین ئەو لێكەوتەی كە لەو داگیركاریە كەوتەوە، دەبوو هەسەدە ئەو رێكەوتنە بكات، ئەگەرنا شوێنێكی وەك كۆبانی كە لە ساڵانی ڕابردوو جگە لە قوربانی زۆر تووشی وێرانی بووەوە، كە لەو چەند ساڵەی دوای بە هاوكاری دەرەكی و ناوخۆیی ئاوەدان كرابووەوە، یەكەمین شوێن دەبوو كە لەلایەن توركە داگیركەرەكان وێران دەكرایەوە.
دواجار دەڵێین خیانەتی تڕامپ لە رۆژئاوا وەرچەرخانێكی كتوپڕ بوو لە سیاسەتی ئەو وڵاتە، بۆیە با پەلە نەكەیەن لە بڕیاردان

دواجار دەڵێین خیانەتی تڕامپ لە رۆژئاوا وەرچەرخانێكی كتوپڕ بوو لە سیاسەتی ئەو وڵاتە، بۆیە با پەلە نەكەیەن لە بڕیاردان، ئەگەڕ روسیا جدی بێت لە سەپاندنی رێگری لە فرۆكەكانی توركیا بۆسەر خاكی رۆژئاوا ئەوا زۆرێك لە هاوكێشەكان گۆڕانیان بەسەر دێت، بە تایبەت كە وڵاتانی ئەورپاش خەریكی درووستكردنی بەرەیەكن لە دژی لەشكركێشی توركیا بۆسەر رۆژئاوا.

با پەلە نەكەین واقعی شتی دیكەمان، ئەوانەشی كە یەكسەر دەستاینكرد بە تەخوینكردنی هەسەدە، ئەو هەنگاوە بە خۆبەدەستەوەدانی رۆژئاوا لەقەڵەم دەدەن، ئەوانە هەڵگری شمشێری تیژن دوور لە مەیدانی جەنگ.

 

هیوا سەید سەلیم

 

B- S

كورد له‌ به‌رانبه‌ر سته‌مكارى ده‌بێ چى بكات؟

پیته‌ر گالبرێس له‌ كتێبى (كۆتایى عێراق) باس له‌ هه‌وڵێكى شكستخواردووى خۆى و دوو هاوڕێى ده‌كات له‌ كۆنگرێسى ئه‌مریكا سه‌باره‌ت به‌ قه‌ده‌غه‌كردنى جینۆسایدى كورد. ده‌یگێڕێته‌وه‌ ساڵى 1988 له‌ ساتى كیمیابارانى هه‌ڵه‌بجه‌ و به‌ڕێوه‌چوونى پرۆسه‌ى ئه‌نفالدا ئه‌مان هاتوونه‌ته‌ عێراق و گه‌شتێكیان بۆ ناوچه‌كانى سلێمانى كردووه‌. به‌چاوى خۆیان رووخاندنى گونده‌كانى گه‌رمیان و گواستنه‌وه‌ى ژن و منداڵیان له‌ گونده‌كانه‌وه‌ به‌ره‌و كه‌مپه‌كان بینیوه‌.

گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ ئه‌مریكا و پرۆژه‌یه‌كیان به‌ناوى قه‌ده‌خه‌كردنى جینۆسایدى كورد گه‌ڵاڵه‌ كردووه‌ تا به‌هۆیه‌وه‌ كۆنگرێس رێگه‌ له‌ ده‌وڵه‌تى عێراق بگرێت كورد جینۆساید نه‌كات، به‌ڵام له‌ به‌رانبه‌ر هه‌وڵه‌كه‌ى ئه‌ماندا نوێنه‌رى ئه‌و ویلایه‌تانه‌ى برنجیان به‌رهه‌م هێناوه‌، پرۆژه‌یه‌كى تر ئاماده‌ ده‌كه‌ن به‌ناوى جینۆسایدى برنج. له‌ كۆنگرێس دواى مشتومڕ و گفتوگۆیه‌كى چه‌ند رۆژه‌، ئه‌و ئاراسته‌یه‌ زاڵ ده‌بێت كه‌ پێویسته‌ چاو له‌ تاوانه‌كانى عێراق بپۆشرێت و پرسى جینۆسایدى كورد نه‌وروژێت، چونكه‌ ده‌بێته‌ هۆى نیگه‌رانیى سه‌دام و به‌هۆیه‌وه‌ سه‌دام برنج له‌ ئه‌مریكا ناكڕێت، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ جینۆسایدى برنجى ئه‌مریكا. بۆیه‌ زۆرینه‌ى هه‌ره‌زۆرى ئه‌ندامان ده‌نگ له‌سه‌ر پرۆژه‌ى دووه‌م ده‌ده‌ن، بۆ ئه‌وه‌ى ناردنی برنجه‌كه‌یان بۆ عێراق به‌رده‌وام بێت.

ئه‌گه‌ر ته‌ماشا بكه‌یت، مێژووى مرۆڤایه‌تى پڕن له‌ نموونه‌ى هاوشێوه‌. ده‌وڵه‌ته‌ گه‌وره‌ و به‌رژه‌وه‌ندیخوازه‌كان خوێن و قوربانیى گه‌لانیان كردووه‌ به‌ كاڵاى به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان. ئه‌وه‌ى پڕوپاگه‌نده‌شیان بۆ كردووه‌ به‌ناوى مافى گه‌لان و ئازادى و دیموكراسى و مافى مرۆڤه‌وه‌، میلله‌ت و گه‌له‌ بێ پشت و په‌ناكانیان پێ فریوداوه‌ تا به‌رده‌وامى به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى خۆیان بده‌ن. له‌ چوارچێوه‌ى ئه‌م سیاسه‌ته‌دا گه‌لى كورد زۆرجار بووه‌ته‌ قوربانى. هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ دروستكردنى كێشه‌كه‌ى بۆ وزه‌ى ئه‌و سیاسه‌ت و گه‌مه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌ بووه‌. ئه‌گینا هیچ میلله‌تێك له‌سه‌ر رووى زه‌وى به‌ ئه‌ندازه‌ى كورد مرۆڤدۆست نییه‌، هیچ گه‌لێك وه‌ك كورد لێبورده‌ نییه‌. به‌ڵام ئه‌م خه‌سڵه‌ته‌ نه‌یگه‌یاندووه‌ته‌ هیچ، بگره‌ له‌لایه‌ن نه‌یاره‌كانییه‌وه‌ قۆستراوه‌ته‌وه‌ و به‌و هۆیه‌وه‌ كۆمه‌ڵكوژ كراوه‌. هه‌میشه‌ش زلهێزه‌كانى جیهان و پڕوپاگه‌نده‌كارانى مرۆڤایه‌تى چاویان له‌ ئاستى تاوانه‌كان نوقاندووه‌ و گوێى خۆیان له‌ هاوارى كورد كه‌ڕ كردووه‌.

پرسیار ئه‌وه‌یه‌ له‌ دۆخێكى وادا كورد چى بكات؟ نه‌ كتێبه‌ ئاسمانییه‌كان بوونه‌ته‌ هۆكارى ئه‌وه‌ى نه‌ته‌وه‌ سه‌رده‌سته‌كانى ئه‌م ناوچه‌یه‌ ده‌ست له‌ تاوان و سڕینه‌وه‌ى جیاوازى هه‌ڵگرن، نه‌ یاسا و رێسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان بوونه‌ته‌ له‌مپه‌ر، نه‌ لێبورده‌یى كورد و قبوڵكردنى پاشكۆیه‌تییه‌كه‌شى شه‌فاعه‌تى بۆ كردووه‌. ئه‌ى روو له‌ كوێ بكات؟ ئه‌گه‌ر پێشتر له‌ هه‌ر سه‌ده‌یه‌كدا به‌ چه‌ند جارێك دووباره‌بوونه‌وه‌ى جینۆساید به‌خوێن به‌رگریى كردووه‌ و ماوه‌ته‌وه‌ و گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌مڕۆ، ده‌بێت به‌رچاومان روون بێت داهاتوو وه‌ك رابردوو نابێت. ئه‌گه‌ر جاران به‌چه‌ند تفه‌نگێكى ژه‌نگاوى رووبه‌ڕووى سته‌مى داگیركه‌رانى بووه‌ته‌وه‌ و جۆرێك له‌ هاوسه‌نگیى هێز له‌ نێواندا بووه‌، یا به‌ هۆى چیاكانه‌وه‌ وه‌ك پشت و په‌نا له‌ كاتى ته‌نگانه‌دا په‌ناى بۆ بردووه‌ و دوژمنه‌كانى توانایان به‌سه‌ر شكاندنیدا نه‌شكاوه‌ و كورد ماوه‌ته‌وه‌. ئێستا به‌هۆى گه‌شه‌كردنى ته‌كنه‌لۆژیاوه‌ هاوكێشه‌كان گۆڕاون. كورد چى هه‌یه‌ خۆى پێ بپارێزێت؟

ئه‌م له‌شكركێشییه‌ى چه‌ند رۆژى رابردووى سوپاى توركیا بۆ سه‌ر رۆژئاواى كوردستان، هه‌ڵوێستى هه‌ریه‌ك له‌ ئه‌مریكا و روسیا و چین بۆ رێگری له‌ ئیدانه‌كردنى توركیا له‌و تاوانه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌ى ده‌یكات، چیمان پێده‌ڵێت؟ ئایا ته‌ئكیدكردنه‌وه‌ى ئه‌و وێنا دزێوه‌ى مرۆڤایه‌تى نییه‌ كه‌ جگه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیى ده‌وڵه‌ته‌كان له‌م چه‌رخه‌شدا هیچ شتێكى تر به‌هاى نییه‌؟ كورد چى ده‌كات نه‌ك بۆ ئه‌وه‌ى وه‌ك نه‌ته‌وه‌كانى تر به‌ ئامانجه‌كانى بگات، لانیكه‌م بۆ ئه‌وه‌ى له‌سه‌ر خاكه‌كه‌ى خۆى بمێنێته‌وه‌؟ له‌ چه‌ند ساڵى رابردوودا كورد له‌ سێ پارچه‌ى كوردستان گه‌شه‌ى كرد، له‌ توركیا به‌هۆى پرۆسه‌ى ئاشتییه‌وه‌ گه‌یشته‌ دۆخێك به‌بێ كورد نه‌توانن حكومه‌ت پێكبهێنن. له‌ رۆژئاواى كوردستان گه‌یشته‌ ئاستێك حوكمى جوگرافیاكه‌ى خۆى بكات و به‌شێك له‌ خاكى عه‌ره‌به‌كانیش بكه‌ونه‌ ژێر قه‌ڵه‌مڕه‌وى كورد، باشووریش ده‌ستى گه‌یشت به‌جوگرافیاكه‌ى و به‌دواى ده‌روازه‌ى رزگاریدا گه‌ڕا.

نه‌ته‌وه‌ سه‌رده‌سته‌كانى ناوچه‌كه‌ بڕیاریانداوه‌ له‌ كورد بده‌ن. جیهانیش بڕیاریداوه‌ چاوى خۆى دابخات و گوێى خۆى كه‌ڕ بكات، ئه‌ى خۆمان بڕیارى چى ده‌ده‌ین؟ ئه‌و بژارانه‌ى له‌به‌رده‌ستمانن كه‌ دڵنیایى مانه‌وه‌ى كورد ده‌ده‌ن، كامانه‌ن؟ چى ده‌كه‌ین ئه‌م قۆناغه‌ مه‌تسیداره‌ تێپه‌ڕێنین؟

ئه‌وان خاوه‌ن چه‌كى پێشكه‌وتووى ئه‌لیكترۆنین، خاوه‌ن فڕۆكه‌ى بێ فڕۆكه‌وان و ئێف شازده‌ن، خاوه‌ن كاتیۆشاى دوورمه‌وداى زیره‌ك و چه‌كى لێزه‌رن. خاوه‌ن دڵێكى ره‌ق و گروپگه‌لى دڕه‌نده‌ن. ئێمه‌ به‌م هه‌ستى مرۆڤدۆستی و بیروباوه‌ڕى چه‌مكى هاووڵاتیبوونه‌وه‌ چۆن ده‌توانین به‌ره‌نگاریان ببینه‌وه‌، كه‌ ئه‌وه‌ سه‌روه‌ریى یاسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و هه‌ڵوێستى زلهێزه‌كانى جیهان بێت. ئه‌وانه‌ى له‌ دووره‌وه‌ هه‌ستى ئینساندۆستى به‌ میلله‌ته‌كه‌مان ده‌فرۆشنه‌وه‌ و پێیانوایه‌ پێویسته‌ كورد به‌ كلینكسێكى ته‌ڕه‌وه‌ رووبه‌ڕووى جه‌لاده‌كه‌ى بێته‌وه‌ تا ناوچه‌وانى گه‌رمى بكوژه‌كه‌ى پێ سارد بكاته‌وه‌، ئه‌و بڕیاری داوه‌ تۆ بكوژێت.

ئایا نابێت بیرێك له‌ خۆمان بكه‌ینه‌وه‌ هیچ نه‌بێت به‌ ئه‌ندازه‌ى ئه‌و دڕكانه‌ى گوڵێك بۆ پارێزگارى له‌خۆى له‌ په‌لكه‌كه‌ى ده‌ریدێنێت، دڕكمان هه‌بێت؟

ئه‌ركى ئێمه‌ خستنه‌ڕووى ئه‌و مه‌ترسی و خوێندنه‌وه‌ى ئه‌و پێشهاتانه‌یه‌ كه‌ هه‌ستیان پێده‌كه‌ین، ئه‌ركى عاقڵمه‌ندانى ناو هێزه‌ سیاسییه‌كانیشه‌ رێگه‌چاره‌ى دوورخستنه‌وه‌ى مه‌ترسییه‌كان بدۆزنه‌وه‌. ئێستا كورد له‌ رۆژئاوا له‌به‌رده‌م په‌لامارى دڕنده‌ترین له‌شكردایه‌، له‌ باشوور گه‌له‌كۆمه‌ و هه‌ڕه‌شه‌ى مه‌ترسیدارى له‌سه‌ره‌. ته‌ماشاى توركیا بكه‌ن گه‌وره‌ترین پرۆژه‌كانى ئێستاى كه‌ له‌ جێبه‌جێكردندان و بودجه‌ى زه‌به‌لاحیان بۆ ته‌رخان كراوه‌، دروستكردنى سه‌تان زیندانى گه‌وره‌یه‌ كه‌ شوێنى ملیۆنان مرۆڤى تێدا ده‌بێته‌وه‌. ئه‌مانه‌ى بۆ شوێنى دابه‌سته‌كردنى ئاژه‌ڵ نییه‌، بۆ ئه‌وه‌یه‌تى ساڵانى داهاتوو نێرینه‌كانى كوردى بۆ ئه‌به‌د تێدا به‌ند بكات. ئایا خستنه‌ڕووى ئه‌م مه‌ترسییانه‌ تاوانه‌؟ ختوكه‌دانى میلله‌ته‌كه‌ى خۆت بۆ ئاگاداربوون له‌و ته‌گه‌ره‌ گه‌ورانه‌ى له‌سه‌ر رێن، هاندانى توندوتیژی و خراپه‌كارییه‌؟

پێویسته‌ كورد له‌ خه‌ونه‌ خۆشه‌كه‌ى خه‌به‌ر بكرێته‌وه‌. بیهێنێته‌ پێش چاوى خۆى له‌كوێ ده‌ژی، به‌رانبه‌ره‌كانى كێن، نیازى چییان هه‌یه‌؟ تواناى خۆی و دوژمنه‌كانى هه‌ڵسه‌نگێنێ، چۆن و به‌چى ده‌توانێت به‌ره‌نگاری پلانه‌ دوژمنكارییه‌كانیان بێته‌وه‌؟ له‌كوێدا ده‌رفه‌تى سه‌ركه‌وتنى لۆژیكى ماوه‌ ده‌ستى بۆ به‌رێت. له‌ كوێدا ده‌توانێت راى گشتى وڵاتانى ناوچه‌كه‌ و جیهان بوروژێنێت، په‌ناى بۆ به‌رێت.

له‌كوێى ناوه‌نده‌كانى ده‌وڵه‌تى نه‌ته‌وه‌ سه‌رده‌سته‌كاندا نووزه‌یه‌كى مرۆڤانه‌ ده‌دۆزێته‌وه‌ به‌پیرییه‌وه‌ بچێت. له‌ كوێشدا ده‌توانێ ئیستێك به‌ ملهوڕ و سته‌مكاران بكات بۆ ئه‌وه‌ى سڵ له‌ كوشتنى ژن و منداڵ و بێتاوانى كورد بكه‌نه‌وه‌، ده‌بێت بیكاته‌ چه‌كى ده‌ستى خۆى. ئه‌وه‌ى باپیرانمان زوو گوتوویانه‌، مشت له‌ دره‌وشه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌.

 

 

عارف قوربانی

 

B - L

ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریكا و رۆژئاوای كوردستان

هیچ كات هێنده‌ی ئێستا رۆژئاوای كوردستان له‌به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌دا نه‌بووه‌، ئه‌ردۆغان و توركیا ده‌یانه‌وێت به‌ته‌واوه‌تی ئه‌و خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریه‌ نه‌هێڵن، ئه‌مه‌ریكاش به‌رژه‌وه‌ندی خستوه‌ته‌ سه‌روو دۆستایه‌تی و ئه‌و قوربانیدانه‌ی كورده‌وه‌، ئێستا له‌ هه‌ركات زیاتر پێویسته‌ كورد له‌ هه‌موو دنیا و له‌ ڕێگه‌ی ئازادیخوازانه‌وه‌ فشار له‌ سه‌ر بڕیار به‌ده‌ستان دروستبكه‌ن بۆ دروستكردن و پاراستنی ناوچه‌ی ئارام، ئه‌مه‌ریكیه‌كان تا ئێره‌ ئه‌وه‌ی له‌ سه‌ریان بووه‌ كردوویانه‌، به‌ڵام له‌ ناكاوا جێهێشتن جۆرێكه‌ له‌ بێئه‌مه‌كی، دیبلۆماتێكی فه‌ڕه‌نسی پێی ووتم هه‌رگیز ئه‌مه‌ریكیه‌كان تا سه‌ر كورد ناپارێزن، ئه‌مه‌ قسه‌ی نزیكه‌ی ساڵێك له‌مه‌وبه‌ره‌، ئه‌و كاته‌ وای وت كه‌ من داوام لێكرد فه‌ڕه‌نسیه‌كان كوردی رۆژئاوا بپارێزن، ئه‌و زۆر دیبلۆماسیانه‌ خۆی له‌ وه‌ڵامه‌كه‌ پاراست و وتی هه‌ر ئێمه‌ نین.ئه‌وروپیه‌كان فه‌ڕه‌نسای لێده‌ربچێت ئه‌وانی تر به‌ تایبه‌ت ئه‌ڵمانیا و به‌ریتانیا زۆر بێهه‌ڵوێستن به‌رانبه‌ر كوردانی رۆژئاوا و هه‌ڕه‌شه‌كانی توركیا، ئه‌وان ته‌نانه‌ت تا ئێستا وه‌ك پێویست ئه‌و داعشانه‌شیان وه‌رنه‌گرتوه‌ته‌وه‌ كه‌ ناسنامه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپیان هه‌یه‌، فه‌ڕه‌نسا كه‌م و زۆرهاوكاری كردووه‌، به‌ڵام گه‌ر مه‌به‌ستی بێت ده‌توانێ‌ زۆر له‌وه‌ زیاتر بكات، هه‌ڵبه‌ت هه‌موو ئه‌وروپا ده‌زانن كه‌ توركیا سڵ له‌ جینۆساید و كوشت و بڕی به‌ كۆمه‌ڵ ناكاته‌وه‌، بۆ هه‌ڵوێستیان نیه‌ ئه‌مه‌یان مایه‌ی پرسیاره.له‌ دۆخی وه‌ك ئێستای رۆژئاوای كوردستاندا ئه‌ركی هه‌موو كورد و به‌ تایبه‌ت هه‌رێمی كوردستان و پارله‌مانی كوردستان و ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێره‌یه‌ داوا له‌ ئه‌مه‌ریكا و ئه‌وروپا بكه‌ن، رێگه‌ نه‌ده‌ن ئه‌و ناوچه‌یه‌ ببێته‌ گۆمی خوێن له‌و باره‌یه‌وه‌ جوڵاندنی كوردانی تاراوگه‌ له‌ لایه‌ك و له‌ ناوه‌وه‌ش دروستكردنی رای گشتی بۆ به‌ گژاچوونه‌وه‌ی سیاسه‌تی پاكتاوكردن زۆر پێویسته.ماوه‌یه‌كی زۆر له‌مه‌وبه‌ر دۆگلاس سیلمانی باڵیۆزی پێشوی ئه‌مه‌ریكا له‌ عیراق ئاوا باسی یه‌په‌گه‌ی بۆ كردین كه‌ دۆست و هاوپه‌یمانی ئه‌مه‌ریكایه‌، قسه‌كه‌ له‌ سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ ئایه‌ ده‌كرێت ده‌وڵه‌تێك هه‌روا به‌ ئاسانی دۆست و هاوپه‌یمانه‌كه‌ی به‌ جێبهێڵێت و بڕوات، بۆ ئه‌مه‌ریكا گرنگه‌ به‌رهه‌می پاراستنی ئه‌و ناوچه‌یه‌ ببینێت كه‌ تێیدا هاوپه‌یمانه‌كه‌ی شه‌ڕی ده‌سته‌و یه‌خه‌ی داعشی كرد، ئه‌مه‌ش به‌ هه‌مان ئه‌و سیاسه‌ته‌ ئاكاریه‌ ده‌بێت كه‌ ئه‌مه‌ریكا په‌یڕه‌وی ده‌كات یان بڕوای پێیه‌تی " ئیداره‌ دانی جیاوازی بێتوندوتیژی و قوڵكردنه‌وه‌ی دیموكراتی له‌ ناوچه‌كه‌".هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ بۆ ئه‌ڵمانیاو فه‌ڕه‌نساو وڵاتانی ئه‌وروپیش گرنگه‌، ئارامی ناوچه‌كه‌ رۆڵی زۆری ده‌بێت له‌ سه‌ر دورخستنه‌وه‌ی فشاری كۆچبه‌ران له‌ سه‌ر ئه‌وروپا، گرنگترین كار له‌ ئێستادا دوورخستنه‌وه‌ی كه‌ڵبه‌ی ئه‌ردۆغانه‌ له‌ رۆژئاوای كوردستان، ئایه‌ ناتوانرێت ئه‌وه‌ بكرێت، بێگومان ده‌توانرێت.

لەتیف فاتیح فەرەج

 

 

 

ب - ل