موشیر ڕه‌شید: هه‌زار و 557 فه‌رمانبه‌ر بڕوانامه‌یان نییه‌ و پله‌ یه‌كیان پێ دراوه‌

موشیر ره‌شید ئیبراهیم به‌ڕێوه‌به‌رى گشتیی كاروبارى یاسایى له‌ ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى هه‌رێمى كوردستان، له‌م چاوپێكه‌وتنه‌ رای ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ به‌ سه‌تان فه‌رمانبه‌ری كوردستان به‌ نایاسایى پله‌كه‌یان به‌رز كراوه‌ته‌وه‌ و ره‌وانه‌ى سه‌رۆكایه‌تیى حكوومه‌ت كراون. هاوكات پێداگیری له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى له‌ ساڵى 2014ه‌وه‌ كار له‌سه‌ر پڕۆژه‌ى چاكسازى بۆ كوردستان ده‌كات و مافى ئه‌وه‌مان هه‌یه‌ بڵێین پڕۆژه‌ى چاكسازى پڕۆژه‌ى ئێمه‌یه‌ بۆ كوردستان.

موشیر باس له‌ كارێكى نوێى ده‌سته‌كه‌یان ده‌كات له‌باره‌ى وردبینى له‌ بڕوانامه‌ى مامۆستایانى زانكۆ و گوتى، "گومانمان هه‌بوو دوو هه‌زار و 900 بڕوانامه‌ى دكتۆرا هه‌بن له‌ زانكۆ حكوومییه‌كان".

* سه‌رچاوه‌ى ده‌ست پێكردنى پڕۆژه‌ى چاكسازى له‌ كوێوه‌ دروست بوو، كه‌ ئێسته‌ له‌ په‌رله‌مانى كوردستان گفتوگۆى له‌سه‌ر ده‌كرێ، ئێوه‌ رۆڵتان له‌و پڕۆژه‌یه‌ چییه‌؟
ئه‌و پڕۆژه‌ چاكسازییه‌ى ئێسته‌ له‌ په‌رله‌مانى كوردستاندایه‌، كۆكراوه‌ى كۆمه‌ڵێك كار و پڕۆژه‌ى ده‌سته‌ى ده‌ستپاكییه‌، له‌ ماوه‌ى ڕابردوودا به‌پێى ئه‌و ئه‌ركانه‌ى بۆ ده‌سته‌كه‌ دیارى كراوه‌ له‌ بابه‌تى شه‌فافییه‌ت و لێكۆڵینه‌وه‌ و كاروبارى یاسایى و چاودێرى یاسایى، كۆمه‌ڵێك پێشنیار دراوه‌ته‌ حكوومه‌ت بۆ ئه‌نجامدانى چاكسازى، جیا له‌وه‌ى له‌ ماوه‌ى ڕابردوودا به‌دواداچوون بۆ چه‌ندان بڕیارى حكوومه‌ت كراوه‌ له‌سه‌ر خانه‌نشینى نایاسایى و پله‌ به‌رزكردنه‌وه‌ و وه‌زیفه‌ى گشتیی و دواتر به‌ دۆكیۆمێنت دراونه‌ته‌ سه‌رۆكایه‌تیى حكوومه‌ت. بۆ نموونه‌: له‌سه‌ر خانه‌نشینى نایاسایى له‌ 31ى ئادارى ساڵى 2015 به‌ نووسراوى ژماره‌ 31 داوامان كردووه‌ به‌دواداچوون له‌سه‌ر خانه‌نشینى نایاسایى بكرێت و سه‌ره‌تاى ساڵى 2016یش ورده‌كارى به‌دواداچوونه‌كان دراونه‌ته‌ حكوومه‌تى هه‌رێم.

له‌ بابه‌تى پله‌ به‌رزكردنه‌وه‌ى فه‌رمانبه‌ران له‌ ساڵى 2014ه‌وه‌ به‌دواداچوون بۆ پله‌ به‌رزكردنه‌وه‌ى فه‌رمانبه‌رانى پله‌ یه‌ك و دوو و سێ كراوه‌ كه‌ به‌سه‌تان فه‌رمانبه‌ر به‌ نایاسایى پله‌كه‌یان به‌رز كراوه‌ته‌وه‌ و ره‌وانه‌ى سه‌رۆكایه‌تیى حكوومه‌ت كراوه‌، چونكه‌ به‌بێ پێوه‌رى بڕوانامه‌ و خزمه‌ت پله‌كان به‌رز كراونه‌ته‌وه‌ به‌ جۆرێك ته‌نیا به‌بێ بوونى پێوه‌رى بڕوانامه‌ هه‌زار و 557 كه‌س بڕوانامه‌یان نییه‌ و پله‌كانیان به‌رز كراونه‌ته‌وه‌ له‌ نێوان پله‌ى یه‌ك و دوو و سێ، له‌ پله‌باڵاكان نابێت بڕوانامه‌ له‌ زانكۆ كه‌متر بێت، كه‌چى پله‌ تایبه‌ت هه‌یه‌ بڕوانامه‌ى نییه‌ یان سه‌ره‌تایى و ئاماده‌یى هه‌یه‌، هه‌رچه‌نده‌ هێشتا پێویسته‌ وردبینى له‌ دۆسیه‌ى پله‌ تایبه‌ت و فه‌رمانبه‌راندا بكرێت، سه‌ربارى ئه‌وه‌ى كۆمه‌ڵێك پێشنیارى تر له‌باره‌ى خانه‌نشینى نایاسایى و پله‌ تایبه‌ت دراوه‌ته‌ حكوومه‌ت و سه‌رۆكایه‌تیى هه‌رێمى كوردستان، له‌ ساڵى 2016ه‌وه‌ حكوومه‌ت نووسراوى بۆ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى میلاكات له‌ وه‌زاره‌تى دارایى كردووه‌ بۆ وردبینى له‌ دۆسیه‌ى پله‌ تایبه‌ت و فه‌رمانبه‌ران، به‌ڵام جێبه‌جێ نه‌كراوه‌، بۆیه‌ بوونى یاسایه‌كى چاكسازى به‌ پێویست زانرا.

* جیا له‌ ئێوه‌ كۆمه‌ڵێك دامه‌زراوه‌ى تریش هه‌ن باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن رۆڵیان له‌ نووسینه‌وه‌ى ئه‌و پڕۆژه‌ چاكسازییه‌ هه‌یه‌، وه‌زاره‌تى دارایى و ئه‌نجوومه‌نى وه‌زیران به‌نموونه‌؟
به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى و ئه‌نجامدانى چاكسازى به‌ ده‌زگه‌یه‌ك و به‌ ته‌نیا یه‌ك شوێن ناكرێت، چونكه‌ ده‌بێ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى به‌ ئه‌ركێكى نیشتمانی بزانین و هه‌مووان به‌ شانازییه‌وه‌ كارى تێیدا بكه‌ین، ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى له‌ ساڵى 2014ه‌وه‌ كار له‌سه‌ر پڕۆژه‌ى چاكسازى بۆ كوردستان ده‌كات. جیا له‌وانه‌یش، كۆمه‌ڵێك كارى تر له‌ ده‌سته‌كه‌دا كراوه‌، چونكه‌ حكوومه‌تیش چه‌ندان جار نووسراوى بۆ وه‌زاره‌ته‌كانى تر كردووه‌ ره‌نگه‌ چاكسازییان ئه‌نجام نه‌دابێ و پێوه‌ى پابه‌ند نه‌بووبن، بۆ زانیارى ئه‌و خاڵانه‌ى ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى له‌ كۆبوونه‌وه‌كاندا داواى كردووه‌ هه‌مووى له‌ناو پڕۆژه‌كه‌ له‌لایه‌ن حكوومه‌ته‌وه‌ جێگیر كراوه‌، بۆیه‌ مافى ئه‌وه‌مان هه‌یه‌ بڵێین پڕۆژه‌ى چاكسازى پڕۆژه‌ى ئێمه‌یه‌ بۆ كوردستان.

* ئێسته‌ مه‌ترسى هه‌یه‌ كه‌ پڕۆژه‌ى چاكسازى له‌ مووچه‌ى خانه‌نشینى له‌ په‌رله‌مانى كوردستانه‌وه‌ په‌سه‌ند نه‌كرێت و به‌شێك له‌ په‌رله‌مانتاران به‌ به‌رژه‌وه‌ندى خۆیانى نازانن؟
مه‌ترسى په‌سه‌ند نه‌كردنى پڕۆژه‌ى چاكسازی له‌ په‌رله‌مانى كوردستان نییه‌، چونكه‌ په‌رله‌مانتاره‌كان سه‌ربه‌ لایه‌نى سیاسین و هیچ لایه‌نێكى سیاسیش نییه‌ دژى چاكسازى بێت، ته‌نانه‌ت هه‌موویان دروشمى چاكسازى به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌ و باسى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى ده‌كه‌ن، به‌ڵام نایشارینه‌وه‌ بیستوومانه‌ هه‌ندێك په‌رله‌مانتار ژێر به‌ژێر كار دژى پڕۆژه‌ى چاكسازى و مووچه‌ى خانه‌نشینى ده‌كه‌ن، به‌ڵام له‌لایه‌ن جێگرى سه‌رۆكى په‌رله‌مان دڵنیاییمان پێ دراوه‌ كه‌ كارى له‌ پێشینه‌ى په‌رله‌مان په‌سه‌ندكردنى ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ ده‌بێت.

* ده‌گوترێت ئه‌گه‌ر حكوومه‌ت ده‌یزانى به‌ پڕۆژه‌یه‌كى چاكسازى داهاتى زۆر به‌رز ده‌بێته‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ى باسى ده‌كه‌ن، بۆچى پێشتر ئه‌و كاره‌ى نه‌ده‌كرد، بۆچوونی ئێوه‌ چییه‌؟
پێشتر حكوومه‌تى هه‌رێم به‌م شێوه‌ خراپه‌ نه‌كه‌وتبووه‌ ته‌نگژه‌ى دارایى، به‌ تایبه‌ت كاتێك بودجه‌ و مووچه‌ له‌ به‌غداوه‌ ره‌وانه‌ى هه‌رێمى كوردستان ده‌كرا، به‌ڵام دوا به‌دواى ساڵى 2014 كه‌ گه‌مارۆی دارایى كه‌وته‌ سه‌ر هه‌رێم، ده‌ركه‌وت ده‌بێت هه‌رێم خۆى له‌گه‌ڵ بودجه‌كه‌ى بگونجێت، بۆیه‌ ئێسته‌ ئه‌نجامدانى چاكسازى بووه‌ته‌ پێویستییه‌كى زۆر و له‌و ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ ده‌توانێت داهاتى خۆى پێ به‌رز بكاته‌وه‌، روونه‌ له‌ ئه‌نجامدانى چاكسازى و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى هه‌مووان هه‌ست به‌ ئازار ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئازاره‌كه‌ له‌ كه‌سێكه‌وه‌ بۆ كه‌سێكى تر جیاوازه‌، ئێسته‌ ئیراده‌یه‌كى رژد هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌نجامدانى چاكسازى و روووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى.

* خانه‌نشینى نایاسایى قسه‌ى زۆرى له‌باره‌وه‌ ده‌كرێ، چۆن بۆ خوێنه‌ری روون ده‌كه‌یته‌وه‌ خانشینى نایاسایى مه‌به‌ست كێیه‌ و چییه‌؟
خانه‌نشینى نایاسایى كه‌ ئه‌ركى ئێمه‌ بوو له‌ ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى به‌دواداچوونى بۆ بكه‌ین، ئه‌و كه‌سه‌ى خانه‌نشینه‌ و پێى ده‌ڵێن نایاسایى، هیچ وه‌زیفه‌یه‌كى نه‌بینیوه‌ و به‌پله‌ى وه‌زیر و بریكارى وه‌زیرى خانه‌نشین كراوه‌، به‌ڵام خه‌ڵكیش هه‌یه‌ پێشمه‌رگه‌ى دێرینه‌ و خه‌باتى كردووه‌ ئێسته‌ خانه‌نشین كراوه‌ به‌ یاسای سه‌ربازى، له‌ وه‌زیفه‌ى گشتیی به‌پێى یاسا بڕێك پاره‌ له‌ مووچه‌ بۆ خانه‌نشینى ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و خانه‌نشینه‌ نایاسایییانه‌ هیچیان لێ نه‌بڕاوه‌، ده‌ركه‌وتووه‌ له‌ زۆنى سه‌وز زۆرترین خانه‌نشینى نایاسایى به‌ پله‌ى وه‌زیر هه‌یه‌ و له‌ به‌رانبه‌ریشدا پله‌ى به‌ڕێوه‌به‌رى گشتیی زیاتره‌، ئێسته‌ هه‌وڵ دراوه‌ خانه‌نشینى پله‌ تایبه‌ته‌كان سنووردار بكرێت و ته‌مه‌نى ئه‌وه‌ى خانه‌نشین ده‌بێ نابێ له‌ 50 ساڵ كه‌متر بێ و خزمه‌تیشیان له‌ 15 ساڵ كه‌متر بێ، به‌و پێَیه‌ بێت پله‌ تایبه‌ت و په‌رله‌مانتاره‌ گه‌نجه‌كان خانه‌نشین نابن.

* به‌پێی زانیارییه‌كانمان پرۆسه‌ى وردبینیى بڕوانامه‌ى مامۆستاى زانكۆكانتان له‌ به‌رده‌ست بوو، ئه‌وه‌ به‌ كوێ گه‌یشتووه‌؟
ئه‌وه‌ پرۆسه‌یه‌كى نوێیه‌ و له‌ ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى وردبینى له‌ بڕوانامه‌ و پسپۆڕیى مامۆستایانى زانكۆ ده‌كرێت، چونكه‌ گومان له‌سه‌ر هه‌ندێك بڕوانامه‌ هه‌یه‌ له‌ زانكۆكاندا و ئێسته‌ پرۆسه‌ى وربینى بۆ بڕوانامه‌ى دكتۆرا ده‌ستى پێ كردووه‌ كه‌ ژماره‌یان دوو هه‌زار و 300 بڕوانامه‌ى دكتۆرایه‌، هه‌رچه‌نده‌ گومانمان هه‌بوو دوو هه‌زار و 900 بڕوانامه‌ى دكتۆرا هه‌بن له‌ زانكۆ حكوومییه‌كان، به‌ڵام ئه‌و ژماره‌یه‌ له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تى خوێندنى باڵاوه‌ هاتووه‌ته‌ ناردن و ئه‌وانیش لێى به‌رپرسن.

* له‌ ڕابردوودا پشكنینتان له‌سه‌ر گه‌نده‌ڵى هه‌ندێك له‌ كه‌مپى ئاواره‌كان كرد كه‌ سه‌ربه‌ وه‌زاره‌تى كۆچ و كۆچبه‌رانى عێراقن، به‌كوێ گه‌یشت؟
بیستمان هه‌ندێك كه‌ناڵى ڕاگه‌یاندنى عێراقى باسى گه‌نده‌ڵییان له‌ هه‌رێمى كوردستان ده‌كرد له‌ كه‌مپى ئاواره‌كاندا، بۆیه‌ بڕیارمان دا به‌دوادچوون بكه‌ین بزانین گه‌نده‌ڵیی كه‌مپه‌كان له‌ كوردستانه‌وه‌ ده‌كرێ یان له‌ به‌غداوه‌، ته‌نیا له‌ دوو كه‌مپدا ده‌ركه‌وت گه‌وره‌ترین به‌هه‌ده‌ردان و گه‌نده‌ڵى له‌ كه‌مپه‌كان له‌لایه‌ن به‌غداوه‌ ده‌كرێ، بۆیه‌ به‌نووسراو ئاراسته‌ى ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى به‌غدامان كرد، به‌ڵام ئه‌وان هێشته‌ هیچ ئه‌نجامێكیان روون نه‌كردووه‌ته‌وه‌.

* یه‌كێكى تر له‌و بابه‌تانه‌ى هه‌یه‌ یه‌كلاكردنه‌وه‌ى "معه‌وم"ه‌كانه‌ ئه‌و پرسه‌ به‌كوێ گه‌یشتووه‌؟
زۆرترین معه‌وم هى سه‌رده‌مى دوو ئیداره‌ى هه‌رێمى كوردستانن كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا دوو به‌ڕێوه‌به‌رى گشتیی له‌ یه‌ك بوار یان دوو پۆستى لێكچوو هه‌بووه‌ و كه‌سه‌كه‌ خانه‌نشین نه‌كراوه‌، بۆیه‌ داوامان كردووه‌ پرسى معه‌ومه‌كانیش بخرێته‌ ناو پڕۆژه‌ى چاكسازى، یان داوامان كردووه‌ ئێسته‌ ئه‌وانه‌ى له‌ ماڵه‌وه‌ دانیشتوون و معه‌ومن بخرێنه‌وه‌ سه‌ر كار له‌ شوێنى تر.

* باسى زۆر له‌ فه‌رمانبه‌رى زیاد ده‌كرێت له‌ وه‌زیفه‌ى گشتیی، هیچ پڕۆژه‌یه‌ك هه‌یه‌ بۆ بچووككردنه‌وه‌ى حكوومه‌ت؟
له‌ ساڵى 2014ه‌وه‌ كارمان له‌سه‌ر پرسى وه‌زیفه‌ى گشتیی كردووه‌ و داوامان كردووه‌ حكوومه‌ت بچووك بكرێته‌وه‌، ئێسته‌یش به‌دره‌نگى نازانین ئه‌گه‌ر حكوومه‌ت بچووك بكرێته‌وه‌، بچووككردنه‌وه‌كه‌ له‌ڕێى كه‌مكردنه‌وه‌ى وه‌زیفه‌ى گشتیی ده‌بێت، ئه‌وه‌یش به‌پێداچوونه‌وه‌ به‌ یاساى وه‌زیفه‌ى گشتیی و دامه‌زراوه‌كانى حكوومه‌ت ده‌بێ. له‌ رێكه‌وتی 31/ئابى ساڵى 2014 نووسراومان كردووه‌ بۆ حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان تا كارنامه‌ و دیاریكردنى میلاك بۆ ده‌زگه‌كان دابنرێت به‌جۆرێك ئه‌گه‌ر ده‌زگه‌یه‌ك 10 كارمه‌ندى پێویست بێت، 50 كه‌سى بۆ دانه‌نرێت و فه‌رمانبه‌ران دابه‌ش بكرێنه‌وه‌ له‌ شوێنێك بۆ شوێنێكى تر، ئه‌گه‌ر له‌و حاڵه‌ته‌دا فه‌رمانبه‌ران هه‌ر زیادى كرد، ئه‌وه‌ پڕۆژه‌ى بچووكیان له‌ به‌رانبه‌ر پێدانى سۆشیالێك پێ بدرێت، ده‌توانرێت له‌ كردنه‌وه‌ى پڕۆژه‌ى بچووك سوود له‌ كه‌رتى كشتوكاڵ وه‌ربگرین، به‌سه‌تان پارچه‌ زه‌ویى كشتوكاڵى هه‌ن ئه‌گه‌ر حكوومه‌ت بیر له‌وه‌ بكاته‌وه‌ به‌رانبه‌ر بڕێك پاره‌ى كه‌م بیدات به‌ به‌شێك له‌ فه‌رمانبه‌رانى، ئه‌وه‌ قورسایى له‌سه‌ر وه‌زیفه‌ى گشتیی كه‌م ده‌بێته‌وه‌ و كه‌سه‌كه‌یش ده‌بێت به‌ خاوه‌نى كارى خۆى، بۆیه‌ زۆر به‌ گرنگى ده‌زانین حكوومه‌تى هه‌رێم بیر له‌و كارانه‌ بكاته‌وه‌ و قورسایى له‌سه‌ر وه‌زیفه‌ى گشتیی كه‌م بكاته‌وه‌.

له‌"وشه‌" وه‌رگیراوه‌.

شەلال عەبدول بۆ ئێستا نیوز: هەشتا هەزار خێزان لە خورماتوو ئاوارەن

ئيستانيوز- چاوپێكه‌وتن.. شەلال عەبدول قایمقامی دووز خورماتوو لە دیمانەیەكی تایبەتی لە گەڵ (ئێستا نیوز) دا چەند پرسێكی گرنگ سەبارەت بە شارۆچكەی دووز خورماتوو دەخاتە ڕوو، ڕاشیدەگەێنێت  كە حكومەتی عێراق لە هەوڵی ئەوەدایە پرۆسەی تەعریب كردنی كركوك دووبارە بكاتەوە و ژمارەیەك خێزانی عەرەبی دانیشتووی ناوەراست وباشوری عێراق بۆ كەركوك دەگوازیتەوە. ئێستا نیوز: لە دوای رووداوەكانی 16/10، لە ئێستادابارودۆخی خورماتوو لە چی ئاستێكدایە؟
شەلال عەبدول: لە ئێستادا شارۆچكەكە لە ژێر دەسەڵاتی حەشدی شەعبیدایە،بە هۆی شاڵاوەكانی ئەو هێزەوە زیاتر لە نیوەی دانیشتوانی خورماتوو كە لە پێكهاتەی كوردن ئاوارە بوون وماڵ وحاڵی خۆیانیان بە جێهێڵاوە ولە ئێستادا بە هۆی مەترسییەكانی حەشدی شەعبی بۆ سەریان ناتوانن بگەڕێننەوە نێو ماڵ وحاڵی خۆیان، ئەوانە قسوریان لە سوتاندن وڕوخاندن وبە تاڵان بردنی ماڵی كوردانی خورماتوویان نەكردووە كە زۆرینەی ئەو تاوانانە بە وێنەو ڤیدیو وەكو بەڵگە نامە لە لامانن.
ئێستا نیوز: ژمارەی ئاوارەكانی خورماتوو چەند دەبن؟
شەلال عەبدول: هەشتا هەزار خێزان لە خورماتوو ئاوارەن ولە ئێستادا لە ناوچەكانی هەرێمی كوردستان ژیان دەگوزەرێنن كە بارودۆخیان بە هاتنی وەرزی زستان ونەبونی پێداویستی تایبەت لە مەترسیدایە، لە گەڵ ئەوەشدا ناتوانین بە كەس بڵێن بگەڕێنەوە شارۆچكەكە چونكە ناتوانین ژیانی كەس بپارێزێن.
ئێستا نیوز:  ژمارەی قوربانیانی تاوانەكانی حەشدی شەعبی چەندن؟
شەلال عەبدول: تاكو ئێستا حەفت هاوڵاتی شەهیدبوون كە یەكێك لەو هاوڵاتییانە لە لایەن حەشدی شەعبییەوە بە شێوەیەكی دڕندانە شەهید كرا، سەرباری ئەوەی چەكدارانی حەشد تاوانی نامرۆڤانەیان دژ بە ژمارەیەك لە هاوڵاتی سیڤیل ئەنجامداوە.
ئێستا نیوز:  پەیوەند بە بارودۆخی ئێستای كەركوك، دۆخی شارەكە لە چی ئاستێكدایە؟
شەلال عەبدول:  لە ئێستادا حكومەتی عێراق لە هەوڵی ئەوەدایە دووبارە پرۆسەی تەعریب كردن لە كەركوك دووبارە بكاتەوە، بەوەش كە ژمارەیەك لە خانەوادەی چەكدارانی حەشدی شەعبی لە ناوەڕاست وباشوری عێراق بۆ كەركوك دەگوازێتەوە، ئەو ڕەفتارەی حكومەتی ناوەند خزمەت بە بارودۆخی ناوچەكە ناكات، هەوڵەكەی بۆ ئەوەیە هاوسەنگی لە نێوان دانیشتوانی كەركوك دروست بكات وبڵێت ڕێژەی عەرەب لەو شارە هاوشانە بە ڕێژەی كورد.
ئێستا نیوز:  قسەتان لە سەر ڕفاندنی بەردەوامی هاوڵاتیان لە خورماتوو چییە؟
شەلال عەبدول:   كۆمەڵێك بەرپرسی نابەرپرس لە شارۆچكەی خورماتوو هەن لە پاڵ حەشدی شەعبی دەجوڵێنەوە و وەزعەكەیان قوستۆتەوە ودەستییان بە ڕفاندن ودەستدرێژیكردن وتیرۆركردنی خەڵك كردووە، ئێمە وەكو ئیدارەی شارۆچكەكە كردەوەكانی ئەو كەسانە ئیدانە دەكەین وبۆ ئەو مەبەستەش چەند جارێك لە گەڵ حكومەتی ناوەند ومەرجەعە ئاینییە شیعیەكان وحكومەتی هەرێمی كوردستانیش قسەمان كردووە وئەو كردانەوەمان پێیان ڕاگەیاندوون و وتومانە ئەوانە دەیانەوێت ببنە جێگرەوەی هێزە ئەمنییەكانی خورماتوو كە ئەو ڕەفتارانەیان مایەی قەبوڵ كردن نییە.
ئێستا نیوز: كێن ئەوانەی كە زیاتر دەكرێنە ئامانج ودەڕفیندرێن یاخود تیرۆر دەكرێن؟
شەلال عەبدول:    زیاتر عەرەبی سوننەو توركمانی سوننە دەكرێنە ئامانج وناو بە ناویش كورد دەكرێنە ئامانج بەڵام كەمتر لەوان.
ئێستا نیوز:  سەبارەت بە پشتگوێ‌ خستنی دووز خورماتوو لە لایەن حكومەتی عێراقەوە چی دەڵێن؟
شەلال عەبدول:   حكومەتی عێراق چەند ساڵێكە شارۆچكەكەمانی پشتگوێ‌ خستووە وئاوڕی لێنەداوەتەوە، لە ساڵی 2013 تاكو ئێستاكە هیچ پرۆژەیەكی خزمەتگوزاری بو دووز خورماتوو ئەنجام نەداوە و وەكو پێویست هیچی بۆمان نەكردووە .لە سەر ئەو پشتگوێ‌ خستنە هەڵویستمان هەبووە ولایەنە فەرمییەكانمان ئاگادار كردۆتەوە.
ئێستا نیوز:   ئێووە چی داواكارییەكتان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان هەیە؟
شەلال عەبدول:   داواكاری ئێمە ئەوەیە كە هەوڵ بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو بڕیارە بدات كە لە ساڵی 1976 لە لایەن حكومەتی ئەو كاتەی عێراق دەركراو  بە هۆیەوە دووزخورماتوو لە سەر كەركوك لابراو خرایە سەر پارێزگای سەڵاحەدین ، خوازیاری ئەوەین كە حكومەتی هەرێمی كوردستان لەوەدا هاوكارمان بێت بۆ ئەوەی شارۆچكەكەمان بگەڕێتەوە سەر كەركوك ولە سەر پارێزگای سەڵاحەدین نەمێنێت.
سازدانی پەیامنێری ئێستا نیوز/عومەرئاوارە

ئاكۆ‌ ئاكۆیی: بە گوێرەی ئەو داتاو ئامارانەی كە هەنە لە داهاتی هەرێمی كوردستان دەبوایە هیچ دەستكاریێك لە سیستەمی مووچەدا نەكرابا

ئاكۆ‌ ئاكۆیی: بە گوێرەی ئەو داتاو ئامارانەی كە هەنە لە داهاتی هەرێمی كوردستان دەبوایە هیچ دەستكاریێك لە سیستەمی مووچەدا نەكرابا. ئاكۆ ئاكۆیی ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان، لەدیمانەیەكی ئێستانیوزدا وەڵامی چەند پرسیارێك دەداتەوە.

هه‌ندرێن شێخ راغب: حیزبه‌كان خه‌ریكی پیلانی سوتاندنی سیاسی یه‌كترن

هه‌ندرێن شێخ راغب ئه‌ندامى كۆمیته‌ى ناوه‌ندى حزبى زه‌حمه‌تكێشانى كوردستان و نووسه‌ر له‌ چاوپێكه‌وتنێكدا له‌گه‌ڵ "ئێستانیوز" ئاماژه‌ به‌ ڕووداوه‌كانى ئه‌م دواییه‌ى هه‌رێمى كوردستان ده‌كات و هاوكات ڕایده‌گه‌یه‌نێت، داواكاریه‌كانی عێراق له‌ كوردستان هه‌مویان سیاسین، راست ناكات كاتێك باسی ده‌ستور ده‌كات.

ئێستانیوز: چۆن له‌ روداوه‌كانی ئێستا ده‌ڕوانن؟
هه‌ندرێن شێخ راغب: روداوه‌كانی ئێستا دابڕاو نین له‌ كێشه‌كانی رابردوو، چاره‌سه‌ر نه‌كردنی كێشه‌كانی رابردوو، ئێمه‌ی له‌ ئێستادا لاواز كردووه‌، كه‌لێنی نێوان گه‌لی كوردستان گه‌وره‌یه‌، ره‌هه‌ندی ئیقلیمی وه‌رگرتووه‌، ئه‌گه‌ر نیشتمانی‌و كوردستانی بیر نه‌كه‌ینه‌وه‌و به‌م شێوه‌یه‌ سیاسه‌ت نه‌كه‌ین، توشی كاره‌ساتی سیاسی‌و نه‌ته‌وه‌یی گه‌وره‌ ده‌بین. به‌ڵام من هه‌میشه‌ له‌ سیاسه‌تدا بڕوام به‌ شتێك هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر دوێنێ‌و ئه‌مڕۆمان له‌ ده‌ست چوو، سبه‌ینێمان ماوه‌.

ئێستانیوز: ده‌بێت چی بكرێت؟
هه‌ندرێن شێخ راغب: زۆر شت، پێویسته‌ له‌ئاستی ناوخۆ بگه‌ینه‌ سیاسه‌تی دابه‌شكردنه‌وه‌ی رۆڵه‌كان، هێز بده‌ینه‌وه‌ دامه‌زراوه‌ شه‌رعیه‌كان‌و نیشتمانیه‌كان، له‌دواهه‌مین هه‌ڵوێستی فه‌رمی ئه‌مریكاش ئه‌وه‌ باس ده‌كات كه‌ شه‌رعیه‌ت ده‌داته‌ حكومه‌تی هه‌رێم‌و دامه‌زراوه‌ ده‌ستوریه‌كانی هه‌رێم، كه‌واته‌ ده‌بێت ورد بین ده‌زگای دیكه‌ی حیزبه‌كان دروست نه‌كه‌ین‌و هه‌وڵ بده‌ین پته‌و له‌ پشت دیموكراتیزه‌كردن‌و دامه‌زراوه‌كان‌و شه‌رعیه‌تی یاسایی خۆمان بین.

ئێستانیوز: ژیانی خه‌ڵك چی؟
هه‌ندرێن شێخ راغب: ئه‌وله‌ویه‌تی سیاسه‌تی فه‌رمی له‌هه‌رێم ده‌بێت ژیانی خه‌ڵك بێت، موچه‌، بازاڕ، بودجه‌، گه‌ڕانه‌وه‌ی متمانه‌ بۆ هاوڵاتیان، ده‌بێت له‌م باره‌یه‌وه‌ جه‌نگی ده‌ستوری له‌گه‌ڵ عێراق به‌رپا بكه‌ین، چونكه‌ عێراق مێشكی سه‌ری بردووین به‌ناوی ده‌ستوره‌وه‌، ده‌ فه‌رموو به‌پێی ده‌ستور نه‌وت و داهاته‌كانی هه‌رێمت ده‌ست به‌سه‌ردا گرت، كه‌واته‌ هه‌رچی زووه‌ سیاسیانه‌ مامه‌ڵه‌ مه‌كه‌و ئیستحقاقی كوردستان بنێره‌.

ئێستانیوز: عێراق چی ده‌وێت؟
هه‌ندرێن شێخ راغب: داواكاریه‌كانی عێراق له‌ كوردستان هه‌مویان سیاسین، راست ناكات كاتێك باسی ده‌ستور ده‌كات، چونكه‌ ئه‌گه‌ر عێراقیه‌كان بڕوایان به‌ده‌ستور هه‌یه‌ فه‌رمون بۆچی ماوه‌ی ده‌ ساڵه‌ مادده‌ی 140ی ده‌ستوری جێبه‌جێ ناكه‌ن. عێراق ده‌یه‌وێت هه‌رێمی كوردستان له‌ناو ببات و حوكمی زاتیه‌كی ئیداری و كولتوری و گۆرانی و مۆسیقا‌و قه‌واره‌یه‌كی لۆكاڵیمان پێ بداته‌وه‌.

ئێستانیوز: كێ ده‌سوتێت؟
هه‌ندرێن شێخ راغب: حیزبه‌كان خه‌ریكی پیلانی سوتاندنی سیاسی یه‌كترن، به‌ڵام بیریان چووه‌ ئه‌وه‌ی ده‌سوتێ داهاتوی گه‌لی كوردستان‌و نه‌ته‌وه‌ی كوردو كێشه‌ ره‌واكه‌یه‌تی. كه‌س دڵی به‌شكستی ئه‌وه‌ی دیكه‌ خۆش نه‌بێت، ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ سوتان‌و شكانی گه‌لی كورده‌..موئامه‌ره‌كه‌ش ته‌نها عێراقی نیه‌، هه‌رێمیه‌.

ئێستانیوز: ئێوه‌ حزبن، یان دوكانی سیاسی، رۆڵتان؟
هه‌ندرێن شێخ راغب: ئه‌مه‌ ده‌ردێكی كوشنده‌ی تابلۆی سیاسیه‌ له‌كوردستان، هێزه‌ سیاسیه‌كانی كوردستان به‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتیشن، ئاماده‌ن هه‌فته‌یه‌ك ستون‌و نوسین‌و هه‌ڵوێستی رۆژنامه‌نوسێكی بیانی، یان كه‌سێكی بیانی بكه‌نه‌ مانشێتی سه‌ره‌كی ‌و زۆریش موعجیب بن پێوه‌ی، به‌ڵام نوسین‌و به‌یاننامه‌‌و هه‌ڵوێست‌و قسه‌ی حزبێكی ناوخۆی كوردستان كه‌ نیشتمانی‌و كوردستانی‌و راستگۆیانه‌یه‌ نه‌ك هه‌ر ئاماده‌ن نین گوێی لێبگرن، به‌ڵكو ته‌شیهریشی پێ ده‌كه‌ن و تۆمه‌تیشی ده‌خه‌نه‌ پاڵ.
ئه‌گه‌ر بمبورن هه‌ر له‌م باره‌یه‌وه‌ به‌شێك له‌ وتارێكم تێكه‌ڵی وه‌ڵامه‌كه‌م ده‌كه‌م" هه‌موو حیزبێكی سیاسی، شوناس له‌ خه‌بات‌و ته‌مه‌ن‌و هه‌ڵوێسته‌كانی وه‌رده‌گرێت، ئه‌وه‌ی شوناسی پێ ده‌به‌خشێت ته‌مه‌نی سیاسی خۆیه‌تی به‌پله‌ی یه‌كه‌م، حیزبه‌ كوردیه‌كان هه‌ر یه‌كه‌و به‌پێی خه‌باتی سیاسی خۆی شوناسێكی دیاریكراوی خۆی هه‌یه‌. هه‌ندێك له‌و حیزبانه‌ شوناسی بچوك‌و چه‌ند چه‌مكێكی دیكه‌یان خراوه‌ته‌ پاڵ. به‌ڵام راستیه‌كه‌ی نه‌ حیزبه‌ گه‌وره‌كان گه‌وره‌ی سروشتین، نه‌ حیزبه‌ بچوكه‌كانیش بچوكی سروشتین. ئه‌وانه‌ی گه‌وره‌ن خاوه‌نی دراو‌و ده‌سه‌ڵات‌و داگیركه‌ری كۆی جومگه‌كانی به‌ڕێوه‌بردنی كۆمه‌ڵگان‌و خه‌ریكی قوتدانی جه‌سته‌ی كۆمه‌ڵگان بۆیه‌ ناچاری بژێوی ژیان وایكردووه‌ جه‌ماوه‌ری به‌رفراوان له‌ده‌وریان بن. به‌ڵام حیزبه‌ بچوكه‌كان دراو، ده‌سه‌ڵات، خانه‌نشین، ته‌عینكردن، گومرگ، چه‌ك..هتد له‌ده‌ست نیه‌ بۆیه‌ خه‌ڵكی به‌ده‌وره‌وه‌ نیه‌. ئه‌گه‌ر حیزبه‌ بچوكه‌كان موچه‌ی چاك‌و ته‌عینات‌و گومرگ‌و فه‌رمانگه‌ی حكومه‌تیان به‌ده‌ست بێت گه‌وره‌ گه‌وره‌ ده‌بن‌و هه‌زاران خێزان‌و هاوڵاتی له‌ده‌وریان كۆده‌بنه‌وه‌. ئه‌مه‌ش به‌هه‌ردوو باره‌كه‌یدا هه‌م بۆ حیزبه‌ گه‌وره‌كان هه‌م بۆ حیزبه‌ بچوكه‌كان ئه‌وپه‌ڕی گه‌نده‌ڵی‌و ناسروشتی‌و دووره‌ له‌ ئامانجی راسته‌قینه‌ی حیزبایه‌تی.
حیزب ده‌بێت به‌هه‌ڵوێستی نیشتمانی، سیاسی، نه‌ته‌وه‌یی، دیموكراسی‌و ئازادی گه‌وره‌ بێت، نه‌وه‌كو به‌جه‌سته‌، حیزب ده‌بێت به‌ پاكی‌و هه‌ڵوێستی مێژویی گه‌وره‌ بێت، نه‌وه‌كو به‌ زۆرو بۆری باره‌گا..حیزب ده‌بێت به‌وێستگه‌كانی ته‌مه‌نی خه‌باتی خۆی گه‌وره‌ بێت نه‌وه‌كو به‌ ته‌زویركردن..حیزب ده‌بێت خاوه‌نی كه‌سایه‌تی سیاسی خۆی بێت، نه‌وه‌كو هه‌ر جاره‌ له‌ ئاوازێك بخوێنێت، حیزب ده‌بێت به‌فكر گه‌وره‌ بێت نه‌وه‌كو به‌ هاشوهوش.."

ئێستانیوز: نه‌وت چیه‌؟
هه‌ندرێن شێخ راغب: نه‌وت هێجگار گرنگه‌، بۆ كێشه‌ی سیاسی‌و نه‌ته‌وه‌یی‌و داهاتومان، به‌ڵام شكستی ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌ نه‌وتمان نه‌كردۆته‌ كارتێكی ستراتیژی، ئه‌وه‌نده‌ی ئابوریانه‌و حزبیانه‌و تاكتیكیانه‌ قسه‌ له‌سه‌ر نه‌وت ده‌كه‌ین، ستراتیژی بیر له‌نه‌وت ناكه‌ینه‌وه‌. ده‌بێت نه‌وت هێزمان پێ بدات، نه‌وه‌كو كێشه‌ی سیاسی ناوخۆمان بۆ دروست بكات، ئه‌گه‌ر نه‌وت له‌ناوخۆیدا بووه‌ كێشه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌م فرۆشتنی رابگیردرێت. ده‌بێت نه‌وت سودی گه‌وره‌ی سیاسیمان پێ ببه‌خشێت.

ئێستانیوز: غه‌مگین بین؟
هه‌ندرێن شێخ راغب: بۆ ئێستا به‌ڵێ، چونكه‌ كه‌ركوك داگیركرایه‌وه‌، خاكی زۆرمان كه‌وته‌ ده‌ست دوژمن، بیرت نه‌چێت، من به‌ناچاری خۆم به‌عێراقی ده‌زانم، ده‌وڵه‌تێك ئه‌نفالی كردبین‌و كیمیابارانی كردبین، شه‌رمه‌ خۆمان به‌عێراقی بزانین. نابێت به‌هیچ جۆرێك ده‌ستبه‌رداری خه‌ونی ده‌وڵه‌ت بین. ده‌وڵه‌ت بۆ شه‌خس‌و حزب‌و گروپێك نیه‌، بۆ داهاتووه‌، بۆ گه‌لی كوردستانه‌. ده‌بێت غه‌مگین بین، به‌ڵام سبه‌ینێشمان هه‌یه‌.

س.س