احمد محمد: تا ئێستا هێزەكانی ئۆپۆزسیۆن عەقلیان گەشەی نەكردووە كاربكەن بۆ بەدیلی پارتی و یەكێتی، بەلكو تەنها بیر لەوە دەكەنەوە چەند كورسیێكیان هەبێت و بەس

احمد محمد مولود.. هەڵگری بڕوانامەی ماجستێر لە زانكۆی یوزنجویل لە وڵاتی توركیا، لە بواری مێژووی نوێ، یەكێك لە سیاسی و ئەكادیمیەكانی نەوەی تازەی ناو كایەی سیاسەتە، لەم چاوپێكەوتنەی لەگەڵ ئێستانیوز لەسەر چەندین تەوەر هەڵوەستە دەكات و بۆچونی خۆی دەخاتە ڕوو...

ئێستانیوز: بۆ هەرێمی كوردستان چ جۆرە سیستەمێك و شێوەیەكی حكومرانی بەباش دەزانی؟

احمد محمد :بۆ دیاریكردنی سیستەمی بەرێوەبردنی ولات ئەوەندەی ئیرادە و ئیلتزامكردن بە خزمەتكردنی نیشتمان و تاكەكانی كۆمەڵگە و سوربوون لەسەر پرۆژەیەك بۆ بنیادنان و بەهێزكردنی تاكێكی خاوەن ئیرادە و دورخستنەوەی گەندەڵ و پیاوە نەخوێندەوارە چاوچنۆكەكان و بەدیهێنانی شەفافیەت گرنگە، پێم وانیە بەقەد ئەوە سیستەم گرنگ بێت، هەرچەندە پێم وایە سیستەمێكی پەرلەمانی كارای خاوەن بریار لەو كاتەدا بۆ هەرێمی كوردستان باشترینە، ئەمە ئەوە ناگەیەنێت كە جۆرەكانی تری سیستەمی بەرێوەبردنی ولات باش نین، چونكە ولاتێكی گەورەی وەكو ئەمریكا سیستەمی سەرۆكایەتیە، هەروەها ولاتی فەرەنسا تێكەڵە و بەریتانیاش پەرلەمانی، ئەمانە سێ گەورەترین ولاتی دونیای دیموكراتین و لە پێشكەوتووترین و بەهێزترین ولاتانی دونیان، سادەترین شت لای ئەوان دەستاو دەستكردنی دەسەلاتە، لێرەدا ئەوەمان بۆ دەردەكەوێت كە دیموكراتیەت و خۆشگوزەرانی دەكرێت بەدی بهێنرێت بەسیستەمی جۆری جیاواز ئەگەر هات و ئەوانەی ئەو ولاتە بەرێوە دەبەن لەخەمی ولات دابن.

ئێستانیوز: بروات وایە خەباتی پەرلەمانی دەتوانێت ئالوگۆری دەسەلات لە كوردستان دروست بكات؟

احمد محمد :تاوەكو هێزی پێشمەرگە و ئاسایش و پارەی ولات لای حزب بێت و حزب هیچ شتێك لای هێلی سوری نەبێت و هەركات بیەوێت شەرعی ترین دەزگای ولات كە پەرلەمانە دایبخات وكاتێكیش ویستی وەكو دوكان بیكاتەوە نەخێر، ئەمەش بێ هیوایی و بێ ئومێدی خەڵك زیاتر دەكات، كە من پێم وایە ئەو بێ هیواییەش بەرنامە رێژی بۆ كراوە، بۆ ئەوەی خەڵكی نارازی و ئەو خەڵكانەی كە دەنگدەری هێزەكانی ئۆپۆزسیۆنی جارانن بێ ئومێد بن و دەنگ نەدەن، لە هەلبژاردنی 12ی5 و 30ی9 بە روونی دەرەنجامەكانی ئەو هەولانە دەركەوتن، ئەنجامی بەشداریی هاولاتیان لەهەلبژاردن نزیكەی60% بەشداری نەكرد، بۆیە تاراددەیەكی زۆر هێزە دەسەلاتدارەكان لەو هەولانەیان سەركەوتوو بوون.

ئێستانیوز: ئایا پێت وایە پارتی و یەكێتی لاوازبوون و تەنها بە تەزویر براوە بن، یان هێزەكانی ئۆپۆزسیۆن خاوەن كێشەی گەورەن و لە ئاست چاوەروانی خەڵك نین؟

احمد محمد:گومان لە لاوازبوونی یەكێتی و پارتی نیە، بەلام بەراستی هێزەكانی بەرامبەریان تا ئێستا نەیانتوانیوە خاوەن پرۆژەیەكی نیشتمانی و یەك گوتاری و یەك هەڵوێست بن، ئەوان ئەوەندەی خەریكی ململانێی ناوخۆیان و كاركردن  بۆ ئەوەی كامیان كورسیەك لەوەی تر زیاتر بێنێت بەقەد ئەوە كاریان نەكردووە بۆ ئەوەی هاوپەیمانیەتیەك دروست بكەن و هەوڵی كاری گەورەی دەستەجەمعی بدەن بۆ ئەوەی خزمەتی خەڵكی پێبكەن، لە هەڵبژاردنی 12ی5 هەوڵێك هەبوو بۆ ئەوەی ئەو هێزانە بەیەك لیست بەشداری هەڵبژاردن بكەن، بەلام نەیانتوانی قەناعەت بەیەكتر بكەن و ئەو هەوڵە سەری نەگرت بۆیە توانیان 11 كورسی پەرلەمانی بەدەست بێنن، دوای ئەوەی دەرەنجامەكانی هەڵبژاردن راگەیاندرا ئەو كەسانەی هەوڵی دروستكردنی ئەو بەرەیاندا بە دواداچونێكیان كرد بۆ ئەوەی بزانن ئەگەر بەیەكەوە بەشداریان بكردایە چۆن دەبوو، دەركەوت 5 تا 6 كورسی جیاوازی هەبوو، چونكە هەموو هێزەكانی ژمارەیەكی زۆری دەنگیان سوتا و چو بۆ لایەنی دەسەلات، بۆیە تا ئێستا هێزەكانی ئۆپۆزسیۆن عەقلیان گەشەی نەكردووە كاربكەن بۆ بەدیلی پارتی و یەكێتی، بەلكو تەنها بیر لەوە دەكەنەوە چەند كورسیێكیان هەبێت و بەس.

ئێستانیوز: ئایا دەكرێت بەرەیەكی هاوپەیمانی لە هێزەكانی دەرەوەی یەكێتی و پارتی دروستبكرێت؟

احمد محمد:ئەگەر ئەو هێزانە بیانەوێت و لەخەمی خەڵك و ولات بن بەجدی پێویستە ئەو بەرە نیشتمانیە دروست بێت، لەبەر ئەوەی كوردستان لە پێگەیەكی هەستیاردایە هەم دەرفەتی مەزن و هەمیش هەڕەشەی زۆری لەسەرە، ئەوە هێزە سیاسیەكانن  پێویستە ئەو پەرتەوازەیی و ململانێیە ناتەندروستانە وەلابنێن، كە هەر یەكەیان خەمی ئەوەیەتی كورسیەك لەوەی تر زیاتر بێنێت، چونكە گەلەكەمان لە ئێستادا رووبەڕووی چەندین تەحەدیات بۆتەوە لە رووی حكومرانی هەرێمی كوردستان توشی شكستێكی گەورەبووە، گەندەڵی دەستی خستۆتە بینە قاقامانەوە، لە ڕووی دیموكراسی و دادپەروەری و دادی كۆمەڵایەتیەوە روو لە پاشەكشەین، لە ئاسایشی نیشتمانی و ئاشتی كۆمەلایەتی روو لە خراپتربوونە، ئەگەر سەیربكەین دەبینین ئەو هێزانە بەتەنیا و بێ دروستكردنی بەرەیەكی هاوبەش و دروستكردنی هاوپەیمانیەتی ناتوانن ئەو دۆخە تەجەواز بكەن و گۆڕانی بنەڕەتی بێتە ئاراوە، كاری پێكەوەیی لە هێنانەدی ئامانجەكان بەتەواوی نزیكمان دەكاتەوە، بۆیە دروستبوونی ئەو بەرەیە لەو قۆناغەدا زەرورەتێكی حەتمیە، لەڕێگەیەوە ستراتیجیەكی هاوبەش دابڕێژرێت و پرۆژەی كرداری بەرهەمدار جێگەی هەموو ئەو بەڵێن و گوفتارانە بگرێتەوە كە چەندین ساڵە مێشكی تاكی كوردیان ئاخنیووە، بۆیە هێشتا ئومێدێك ماوە بۆ هێنانە كایەی حكومڕانیەكی دروست و گەشەسەندوو تا لەڕێگەیەوە بنەماكانی دیموكراسی و دادپەروەری لەسەر بنیادبنرێت.

ئێستانیوز: بەرێزتان یەكێك لەكادیرە چالاك و هەڵسوڕاوەكانی ناو هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری بوویت، ئێستا بۆچونت لەسەر هاوپەیمانی چیە و پێت وایە هاوپەیمانی بەو فۆڕمە دەتوانێت بەردەوام بێت و ببێتە هێزێكی كاریگەر؟

احمد محمد: دروست بوونی هاوپەیمانی وەكو پێداویستیەكی بابەتی نێوكاری سیاسی سەری هەڵدا، ویستمان سنورەكانی ئایدۆلۆژیا و ناوچەگەرێتی و ناكۆكیە مێژووییەكان تێپەڕێنین، هاوپەیمانی دیدێكی نوێی فكری سیاسی بوو لە پێناو بەدیهێنانی نەریتێكی تازە لە كایەی سیاسی، كاری نەكرد بۆ سڕینەوەی ئەوانی تر، بۆیە هەوڵی جدی هاوپەیمانی ئەوەبوو كار بكات بۆ بەدیهێنانی مافە نەتەوەییەكان و دەستەبەركردنی ئازادی و دادپەروەری و ئاوەدانی و سەروەركردنی یاساو حكومرانیەكی دیموكراتی دەستووری، كە سەروەری یاساو سەربەخۆیی دادگای تیادا دەستەبەر بێت و گەل سەرچاوەی بریاردان بێت لەرێگەی نوێنەرە هەڵبژێردراوەكانیەوە. هەروەها هاوپەیمانی تێدەكۆشا بۆ چەسپاندنی دەستاودەستكردنی ئاشتیانەی دەسەلات بەگرتنەبەری شێوازەكانی دیموكراسی و رێزگرتن لە ئیرادەی گەل، كاركردن بۆ رووبەرووبونەوەی جیاكاری هاولاتیان و پاراستنی مافەكانی ژنان و پێدانی ئەو رۆڵ و پێگەی كە شایستەیەتی، هەوڵیدەدا بۆ دابینكردنی دەرفەتی چون یەك بۆ گەنجان، توانا سیاسی و ئەكادیمییەكان و كەسانی ئەزمووندار بۆ زامنكردنی بەشداری كارایان لە بنیاتنانەوەی ولات و نوێكردنەوەی دامەزراوەكان و بەرفراوانكردنی كاری سیاسی هەبێت، ئەگەر بەو فۆڕمە بەردەوام بێت پێم وایە دەتوانێت بەهاوكاری هێزەكانی تر ئامانجەكانی وەدی بهێنێت، دوای نەمانی دكتۆر بەرهەم هاوپەیمانی پێویستی بە خۆ رێكخستنەوە هەیە، دەبێت گۆڕانكاری جەوهەری لە هەیكەڵی بەرێوەبردنی بكات و دامەزراوەكانی بەشێوەیەكی زانستی رێكبخرێت تاكو لەگەڵ دروشمەكانی بگونجێت و بەرنامە رێژی بۆ ئایندە بكات، پێویستە سێكتەرە مەعریفیەكانی بەكەسانی شارەزاو ئەكادیمی بسپێرێت، دارشتنەوەی ئەنجومەنی بەرێوەبردن و ئەنجومەنی گشتی لەسەر ئاستی شارەزایی و توانا ئەكاددیمیەكان بێت.

Hits: 1015
Category: